Mō te mahere

Te Haerenga mai

Ko te tūāpapa o tēnei rohe i takea mai i nga korero o ngā tātai, o te rerenga mai o ngā tipuna, Maori mai, Pakeha mai.

Nā te mohio a nga tohunga whakatere waka, ki te moana, ki ngā whetu, ki nga tohu a Tawhirimatea, i runga ano i te manawanui i reia te moana me ōna tini ahuatanga.

E pupuri tonu nei, e pupuru tonu nei nga mahi a ēra tohunga. Na ratou hoki matou i tapa.

E pūmau tonu ana te wairua me te mauri o ēnei mahi i roto i nga uri whakatipu.

E kokiri whakamua ai tatou, me hao-nui i roto i a tatou whainga, me whai whakaaro ano hoki ki nga wero me ara hou e puawai mai ana.

 

He aha te whai

Inā te kaita o etahi o nga wero, o nga huarahi:

  • Te Ahu-a-Rangi me ….a-Papa, ki te heipu mai enei ahuatanga, ka nui te kino ka pā mai ki to tatou taiao, ki o tatou takiwa. 
  • Kei te rongo tatou i te ngarohanga o nga hua o te taiao, me anga tatou ki te rongoa i tēnei tūahua, ma te tieki, ma te whakatipu hou.

  • Ko te puna o te wai, me te pai o te wai e whakatiki nei i te whanaketanga – me āta tirohia nga ara e kore ai e mimiti te wai, mo a tatou takiwa.

  • Ka rereke te whakamahi, me te whakaputunga o te hiko, i ta tatou tahuri atu i te waro

  • Ma te whanaketanga o nga hangarau, ka rereke nga whakawhitiwhiti a te tangata, ā ngā mahi pakihi hoki

  • Na te huhua haere o te tangata, me whai whenua hei whakatū whare, me tīni etahi o nga ahuatanga kua oti kē te whakatū, me waihanga hou, me whakahoungia ranei nga whare, nga rori me ēra momo ahuatanga.

  • He whakariterite kia maru te noho a nga waka hari haere i a tatou, me nga ara haere o enei waka, e ngawari ai te torotoro tatou ki a tatou, ki nga makete, puta rawaatu ki te motu.

  • Me anga nui ki nga ahuatanga katoa e pa ki te para i roto o Te Tairawhiti.

  • Me pūmau te tautoko i te ohanga o tēnei rohe, me toka tūmoana, me aro hoki ki ngā tāngata o tēnei rohe

  • Kua rite he huarahi hei whakapakari i nga mahi takaro

  • Ko te manawanui, me te manawaroa o ngā tāngata o kōnei te whakaaro matua e whakarite ai tatou i tēnei wāhi, e kitea ai a tatou hiahia, a tatou wawata, e kitea ko wai hoki tatou.

Ko nga wero, me nga huarahi he uaua, kua tuia katoatia ēnei mea, ā, me rite hoki mo nga tau kei mua i te aroaro.

Ma o tatou whakautu ki ēnei wero, ka kitea he painga mo nga uri whakatipu kei te ia o te wā e noho i Te Tairawhiti.

 

Te Whakawhānui i te mahere

Ko ta matou whakautu ki ēnei wero me ēnei huarahi, he whakarite i tetahi mahere, hei whakaatu i te aria matua, he whakataki hoki i nga whainga mo tēnei rohe, nga whakaritenga me ngā whakataunga.

Ko te kaupapa o te Mahere, ka noho hei taonga mo te 30 tau kei mua i a tatou, ko tāna he tohu i nga rereketanga nui, e marama ai te kite, e tika ai te whakautu.

Ko tāna he whakaatu i te tuituitanga o Te Tairawhiti mo nga rā kei tua, hei awhina i a tatou te whakamahi tika i a tatou rawa, e pai ai te tohatoha ki nga tari me nga rōpu e tika ana.

 

Ko ta matou whakautu ki ēnei wero me ēnei huarahi, he whakarite i tetahi mahere, hei whakaatu i te aria matua, he whakataki hoki i nga whainga mo tēnei rohe, nga whakaritenga me ngā whakataunga.

Ko te kaupapa o te Mahere, ka noho hei taonga mo te 30 tau kei mua i a tatou, ko tāna he tohu i nga rereketanga nui, e marama ai te kite, e tika ai te whakautu.

Ko tāna he whakaatu i te tuituitanga o Te Tairawhiti mo nga rā kei tua, hei awhina i a tatou te whakamahi tika i a tatou rawa, e pai ai te tohatoha ki nga tari me nga rōpu e tika ana.

Ko te ingoa o te mahere nei ko “Tairāwhiti 2050”

Panuitia nga hua o te wananga 

 

He aha hoki te Mahere?

Ko te Mahere, he whainga kua whakaritea hei tohu i te huarahi whakawhanake, whakangao putea, rahui whenua i roto i te Taone, i roto i te rohe.

Ko tāna, he whakaatu ki whea e whakapaetia ana ka whakawhanaketia, ki whea hoki whakarite i nga ara tuhonohono, me nga ahuatanga me waihangatia kia pai te noho a ēnei hanganga, i runga i te whai whakaaro ki te taiao

Ko tāna hoki, he whakatōpu katoa i nga mahere a te Kaunihera, e kitea ai nga hononga, e tika a nga whakataunga.

Ko te mahere nei he huarahi e akiaki ana i te tangata:

  • Kia mahi tahi

  • Kia whai whakaaro ki nga mea kei tua, mo te Taone mo te Rohe hoki
  • Kia noho hei tohu, i te wāhi , i te wā tika ki te waihanga, whakarite tāngata, whakangao putea hoki.

  • He mea i takea mai

  • He mea tuitui i ngā rōpu, Kawe tangata, whakamahi whenua, whakarite whare, tari matauranga, ture tuku pūtea, ture arahi hoki.

  • Whakaaronui – māna e tohu me pehea te tuku putea, te whakarite ture arahi me peheas hoki te whakaū i nga kaupapa nei.

 

Te take i pēnei ai?

Tairāwhiti 2050 - Hāngai

Ma Tairāwhiti 2050 tatou e awhina ki te whakapakari i a tatou kia puawai ngā hapori, e mohio ai ratou te tiaki me te tipu i runga i o ratou ake kaha.

He hapori e matakite ana, e taea e ratou te whakautu, te takatū i roto i nga tini paheketanga o tēnei rohe.

Ma te mahere e tohu

  • I ngā wāhi, ahu-whenua me nga rawa o te hapori he nui hoki te tupono ka raru i nga ahuatanga o te Ahu-a-Rangi o te ……a-Papa

  • He huarahi manaaki i te whakaoranga o te taiao kua tāmate me te whakarahi i nga tipu o te taiao

  • Nga whenua, me te wariu o te whenua, hei tiaki, hei whakahaere ranei

  • Ngā wāhi me nga huarahi hei tautoko i nga hanganga whare i roto i te Taone.

  • Nga huarahi e pai ake te whakahaere i nga tikanga whakamahi para.

  • Nga ara e taea te whakatū i nga hanganga, me nga mea amo i ēnei e hangai ana ki te whakatū whare i ro taone.

  • He huarahi whakarei ake i te whakamahinga o te tāhu pakihi matua Turanga

  • He ara e whakahangai ai i nga hanganga, i nga mahere, me nga mea amo ake i ēnei ki nga taone o te whenua.

  • He ara e taea te whakapai ake i nga huarahi, me te whakamahinga o enei huarahi e nga waka tari haere i nga rawa. He āra arotake i etahi huarahi atu i te taraka haere i nga rori, me te tautoko I te hunga eke pahikara, ara hikoi hoki.

Ki te pēnei nga mahi, ko te aronga o te mahere

  • He whakangungu i te hapori/ he whakarite hoki i te tangata e ngawari ai tāna mahi i tēnei ao hurihuri.

  • He tautoko i te oranga o te hapori horapa noa i te rohe

  • he whakakaha ake i nga ahuatanga katoa o te rohe

 

He aha nga mahi kua oti kē te mahi?

Kua whakaritea te rautaki hei papa mo te mahere. He mea paihere i te tāhu whakahaere e mārama ai nga aronga tōrangapū, nga aronga whakaniko hei tautoko i te mahere. Ko te mahere hoki hei hopu i nga korero e pā ana ki nga kaupapa matua e 7.

  1. Te Pakari o te Hapori (Ahu-a-Rangi, Ahu-a-Papa, Hanganga, Whakahaere para)
  2. Tiaki i nga mea e ngakaunuitia ana (Nga hua maha, Nga wāhi watea me te aheinga ki te whakamahi, te oneone, wai maori, hau)
  3. Te oranga i te whakaamhi whenua (Te whakamahi i nga whenua o Taiwhenua)
  4. Te takoto o nga whare (i ro Taone, kei nga takiwa)
  5. Tuhonotia ai te rohe (Nga huarahi, rori, tereina, moana, rangi, oreore)
  6. Tuhonotia ai te rohe (Nga huarahi, rori, tereina, moana, rangi, oreore)
  7. Ora pai nga ahuatanga pūtea (Nga mahi tūruhi, pakihi, umanga)

E 5 o ēnei kaupapa kua wanangatahitia e nga kaimahi o te Kaunihera e marama ai te katoa o nga kaimahi ki ēnei kaupapa

Ka whakaaronuitia te hui tahi ki nga Iwi, ki nga mea whai-pānga, hei whakarahi ake i nga mohiotanga, hei whakamohio atu ki a ratou nga mea e mau ana e te Kaunihera.

Kei te rapu hoki i etahi mātauranga i waho mai i a tatou, i runga i te kaupapa o te Oranga pai o te Pūtea, me etahi atu huarahi whakawhanake i te wāhi pākihi matua.

 

Nga Patai Matua

  • He aha tā to tatou rohe ki a Aotearoa nui tonu?

  • He aha nga mea e hiahia ana e tatou te tuku ki te motu, ki te ao katoa?

  • He aha te pakaritanga o te rohe nei, he aha hoki ōna painga?

  • He aha nga hoki nga wāhi e, me pehea te, ki whea hoki, whakapau kaha tatou e hua ai ēnei wāhi?

  • Me pehea te whakarite i te whanaketanga kia tutuki pai nga hiahia, kia kore hoki e maumau noa te whakamahi i nga rawa?

  • e aha nga wero matua ki te whakakaha ake i te oranga o te ahurea, hapori, taiao, pūtea?
  • He aha hoki nga huarahi kei mua i te aroaro?

  • He aha nga hanganga hei tautoko i te oranga tonutanga?

  • Pehea hoki te whakamahi rawa mo nga mahi me mahia kia takahi pai i ēnei huarahi?
  • He aha nga tikanga mo te oranga tonutanga a rohe?

Te hua o te mahi tahi

Ko te aronga o tēnei mahere, he titiro he whakarite hoki i a tatou mo nga rā kei mua i a tatou. Mē whai wāhi te tangata ki roto i nga whakawhitiwhiti korero, kia kitea ēra whakaaro i roto i te mahere.

 

Ko te aronga o nga mahi tuku korero, whiwhi korero:

 

  • Kia whai wāhi nga hāpori ki nga whakatau whai pānga ki a ratou.

  • He whakamohio atu ki nga hāpori i nga whakatau, me te aronga o nga mahi a te Kaunihera

  • He whakakotahi mai i nga hāpori i roto i te whakaritenga o te Mahere 

Ma te mahi tahi, ka kitea a tatou wawata, a tatou tumanako i roto i a Te Tairāwhiti 2050. Tukuna mai nga whakaaro, e pai ai ta tatou whakarite i a tatou, kia pakari, kia matomato kia matoro te tipu!